Een leven lang ‘mejuffrouw’

THEMAKRANT LIEFSTE JUF OF MEESTER (editie 30, najaar 2026)

 

Verdwenen beroepen: Lerares op de huishoudschool

door Wim van Gorsel

In sommige ‘hogere’ kringen werd de school enigszins meesmuilend ook wel de ‘spinazieacademie’ genoemd. Deze school, voortgekomen uit de in 1888 opgerichte Haagse Kookschool, was vooral bedoeld om meisjes enigszins voor te bereiden op een rol als dienstbode, huishoudster, huisvrouw en moeder.

Op het lesprogramma stonden vakken als koken, naaien, wassen, strijken en kinderverzorging. Ook aan basisvaardigheden die bij het huishouden van pas konden komen, zoals het bijhouden van een huishoudboekje of handwerken, werd in de opleiding volop aandacht besteed.

De eerste twee jaren volgden leerlingen van de huishoudschool min of meer dezelfde vakken. Daarna, in het derde jaar, konden leerlingen zich specialiseren, bijvoorbeeld in koken, naaldvakken of tekenen/schilderen. Voor veel meisjes was het tot de jaren ‘70 min of meer een vanzelfsprekendheid dat men na de lagere school naar de huishoudschool ging.

Opeten

Binnen het vakkenpakket van de huishoudschool nam vooral koken een belangrijke plaats in. Wekelijks werden er vele uren aan het vak besteed en leerlingen mochten (of moesten?) hun eigen maaksels na de les vaak zelf opeten of mee naar huis nemen. Niet altijd tot ieders genoegen overigens.

Om lerares aan de huishoudschool te kunnen worden moesten meisjes een opleiding aan de Goese vakschool volgen. Als vooropleiding werd een ULO-opleiding gevraagd of een vergelijkbaar diploma. Vanuit Zeeuws-Vlaanderen kon men overigens ook in Gent terecht, waar een soortgelijke opleiding bestond.

De leraressen aan de huishoudscholen waren zonder uitzondering altijd ongetrouwd, ‘mejuffrouwen’ en lieten zich – vaak hun hele leven lang – ook zo noemen; zelfs als men de pensioengerechtigde leeftijd al lang was gepasseerd. Als deze ‘mejuffrouwen’ tijdens hun beroepscarrière toch in het huwelijk traden stopten ze resoluut met werken. Hun man werd geacht in hun levensonderhoud te voorzien en de regel was dan ook dat ze ontslag kregen.

Tot 1968 – toen de Mammoetwet werd ingevoerd – was de huishoudschool een belangrijk speler binnen onderwijsland. Daarna kreeg het de naam Lager Huishoud- en Nijverheidsonderwijs (LHNO) en werd het ook voor jongens toegankelijk. In dit LHNO werden huishoudschool en ambachtsschool geleidelijk geïntegreerd. Meisjes konden nu ook in de technische vakken terecht; jongens ook in de verzorgende vakken.

Met het verdwijnen van de huishoudschool verdween ook het beroep van lerares op dit schooltype.

foto boven: Kookles op de huishoudschool in Vlissingen, 1967. | Foto: PZC. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. FO157843.

Landbouwhuishoudschool in Schoondijke met voor de klas mevrouw Schijve uit Oostburg, ca. 1960. Herinnering uit 2008 van een oud-leerlinge: ,,Ook ik heb van haar les gehad op de huishoudschool en weet nog dat zij veel moeite deed om ons ‘oude’ Nederlandse liedjes te leren zingen.” | Foto: O. de Milliano. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. FO059308

Geen reacties

Geef een reactie